Fursadii ku dhaaftaayi, way adag tahay in ay dib kuu soo marto!

Inta aanay kasii darin arrinta Soomaaliya, Security Council-kana uusan arrimaha Soomaaliya u xilsaarin Trusteeship Council iyo dowlad gaar ah oo u carbisa biseyl dowlad-nimo, Soomaalida waxaa la gudboon oo waajib ku ah in ay dhexdooda ka heshiiyaan


Waa xaqiiqo in ay umadda Soomaaliyeed ku habsatay mamsiibo aad u balaaran oo la oran karo waa caro Rabi oo ku dhacday iyo danbi ay galeen oo laga goynayo.

Soomaaliya maanta waxaa la oran karaa waxay u bur-burtay si ay adag tahay in ay uga soo kabato.

Waxaa bur-buray nidaamkii dowliga ahaa ee wax kala hagi jiray iyo dhamaan ilihii noolasha iyo horumarka dalka iyo dadka Soomaaliyeed.

Qaran-jabkii Soomaaliya kaddib, haba yaraatee lama helin dad wadaniyiin ah oo dalka iyo dadka wixii haray bad-baadiya.  Bur-burkii dowladdii Soomaaliyeed kaddib, Soomaaliya dal iyo dadba waxay ku dhacday afka kuwo aan wax qorin waxna akhrin oo la magac baxay dagaal oogeyaal (warlords.) 

Sharaftii umadda Soomaaliyeed, diintii, dhaqankii iyo qaranimadii oo dhan waxaa ka weynaaday u adeeggidda iyo aaminaadda dano shaqsi ah iyo qabyaaladda meheradda u noqotay umadda Soomaaliyeed meel ay joogtaba.

Umadda Soomaaliya meel ay joogtaba waxay ka bixi weysay is dil, in ay is iibsato, is jaajuusid, u kala hormarid iyo u adeegid cadowga umadda Soomaaliyeed, isqab-qabsi, is eedeyn, is necbeysi, far isku fiiq, isu tur la'aan, isu garaabid la'aan iyo kala gar qaadasho la'aan.

Haddaba, si aan mar kale wax uga ogaano umaddaan mucjisada ah, waxaa la oran karaa waxay u kala qeybsan tahay afar qeybood oo kala ah:-

 1. Qab-qable dagaal (warlord) oo ah kan majaraha u haya siyaasadda Soomaaliyeed (ogow wax ma qoro waxna ma akhriyo e'.)
 2. Aqoon yahano ku kala xiran kana shidaal qaata dagaal oogaha (warlord)
 3. Culimo diimeed aanan isku dariiqo aheyn (different sects), isla markaana qudhooda ku kala xiran dowlado ama MUFTIYIIN ajnabi ah oo uu badankoodu yahay Carab.
 4. Iyo bulshada inteeda kale oo ayaga oo aan marnaba wax is weydiin ku qasban in ay raacaan wadada ay dagaal oogaha iyo aqoon yahanadooda maraan.

Akhriste, Culimada iyo dhalinyarada diin u dirirka ah waaba la gartaye, waxaad is weydiin kartaa, sababta ay aqoon yahanada Soomaaliyeed u daba socdaan dagaal oogeyaasha aan wax qorin waxna akhrin, siyaasad ay dal iyo dad ku hogaamiyaan iskaba daaye? Jawaabtu waxay tahay dhowrkaan qodob ee soo socda:-

 1. Waxaa jira isku xirnaasho qabiil oo u dhaxeysa dagaal oogaha, aqoon yahanka iyo qabiilka ay kasoo jeedaan  (tribal affiliation/tribal string.)
 2. Caadiyan, dagaal oogaha xirfadda uu yaqaano ee uu ku shaqeysto waa adeegsiga qabiilka. Si uu haddaba dantiisa u gaaro, shaqo kuma lahan in uu arko dal iyo dad nabad ah oo degan, balse asaga waaba la gartaye, waa maxay xiriirka ka dhaxeeya dagaal oogaha, aqoon yahanka iyo qabiilka ay kasoo jeedaan?  Jawaabta su'aashaana waa dhowrkaan qodoab ee soo socda:

 1. Aqoon yahanka iyo dagaal oogaha sidaan korba kusoo sheegay waxaa ka dhaxeeya xiriir qabiil (tribal affiliation.)
 2. Aqoon yahanka si uu u xaqiijiyo in reerkiisa (qabiilkiisa) uu u noqdo mid had iyo jeeraale wax dulma ee umadda Soomaaliyeed dhexdeeda xuquuq saa'id ah ka qaata, waxuu inta badan intii karaankiis ah isku dayaa in uu u dhego nuglaado qeylo dhaanta qabiilka huwan ee uga imaaneysa dagaal oogaha iyo duqeyda ay isku reerka yihiin.
 3. Aqoon yahanka Soomaaliyeed inta badan waa kan ruwaayadda dalka Soomaaliyeed lagu bur-buriyay gadaal ka jila (main charecter that acts concert behind the scene.)
 4. Aqoon yahanka Soomaaliyeed iyo dagaal oogahiisa ayaa waxaa ka dhaxeeya wada shaqeyn iyo is fahan ku dhisan qabyaalad iyo sidii ay u difaaci lahaayeen danaha reerkooda. Sidaas awgeedna, wada shaqeyntooda ayaa waxay suurtagalisaa in ay soo jiitaan kuna soo xirmaan inta badan qabiilka ama jifada ay ka dhasheen oo u arka in ay yihiin siyaasiyiintooda iyo aqoon yahanadooda.

Haddaba, haddii aad qodobada kore si fiican ugu kuur gasho, waxaa kuu soo baxaya nidaamka xaaraanta ah ee daneysiga iyo qabyaaladda ku dhisan ee Soomaaliya lagu bur-buriyay in aanay cidna ka madax banaaneyn. 

Si kastaba arrintu ha ahaatee, anaga oo wada og fool xumada, bur-burka iyo baaxadda ay leedahay dhibka ay umadda Soomaaliyeed soo martay ilaa iyo haddana ay ku sugan tahay, waxaan qabaa in ay umadda Soomaaliyeed shuruud la'aan isu cafiso, meelna iska wada dhigto adeegsiga TABAHA GURACAN EE DANEYSIGA RAQIISKA AH IYO QABYAALADDA KU DHISAN, loona soo wada jeesto sidii ay ku suurtagali laheyd dib u hanashada qaranimadii, madax banaanidii iyo sharaftii Soomaaliyeed ee luntay.

Si haddaba ay taasi u suurtagasho, loona badabaadiyo dal, dad iyo duunyo wixii haray, waxaan qabaa in ay muhiim tahay in ay umadda Soomaaliyeed ka faa'ideysato fursadda qaaliga ah ee maanta ka jirta dalka Jabuuti oo ah midda lagu dhex-dhexaadinayo dowladda KMG ah iyo mucaaradka.

Ilaah ka sokow, waxaan halkan mahad balaaran ugu soo jeedinayaa dhamaan xubnaha ka socda bulshada Caalamka, kuwa ka socda dowladda KMG ah iyo kuwa ka socda mucaaradka ee dhamaantood daneynaya in shirka Jabuuti ay kasoo baxaan miro dhaxal gal ah oo dan u ah dadka, diinta iyo dalka Soomaaliyeed.

XASUUSIN:  Qofkii jecel in ay Soomaaliya nabad hesho ee ay Qaranimadeedii dib u hanato, ha xasuusto IN FURSADII MAR KU DHAAFTAA AY ADAG TAHAY IN AY DIB KUUSOO MARTO!. 

Sidaas awgeed, haddii Golaha Amaanka ee maanta doonaya in ay dalka Jabuuti ku dhex-dhexaadiyaan dowladda KMG ah iyo mucaaradka ay ka quustaan in dhex-dhexaadintaan ay shaqeyso, Soomaaliyana ay dowlad la'aan soo aheyd 19 sano, waxaa suurtagal ah in kulanka danbe ee Golaha Amaanka uu ka yeesho arrin Soomaaliyeed la'iskula soo qaado sidii dalka loo gelin lahaa "Trusteeship", Golaha Amaanka ee hadda dhex-dhexaadinta Soomaalida ka dhex wadana ay arrimaha Soomaaliya gebi ahaanba ku wareejiso faraceeda gaarka ah ee Trusteeship Council.

Walaalkeyga ama walaasheyda Soomaaliga ahow, garo oo haddii ay arrinta Soomaaliya mustaqbalka ku wareegto "Trusteeship Council", macnaheedu waxaa weeye "Soomaalidu isma xukumi karto ee muddo mucayin ah oo uu Golaha Amaanku gooyay gacanta halagu hayo."

Taas macnaheedu waxaa kale oo uu noqon karaa, xataa in Itoobiyada maanta Soomaaliya gacanta ku haysa Soomaaliya in loo sharciyeeyo in ay sii hayso muddo cayiman oo noqon karta 10, 20, 30 sano ama wax ka badan.

Mar kale, xasuuso haddii ay arrintaan mustaqbalka nagu dhacdo in ay Qaramada Midoobay balan qaadi doonto in ay dhan walba ka caawin doonto Itoobiya ama dowladdii kale ee Soomaaliya arrimaheeda lagu wareejiyo.

Si aanay haddaba nasiib daradaas mar kale noogu dhicin oo aanan gumeysi buuxa u galin, waxaan qabaa in ay haboon tahay in aanan dayicin ka faa'ideysiga fursadda qaaliga ah ee lagu dhex-dhexaadinayo dowladda KMG ah iyo Mucaaradka ee hadda ka socota dalka Jabuuti.

Waad mahadsan tihiin.
 

Aden A. Ali (Colujog), President of EADO
(East African Development Organization)
adencolujoog@yahoo.com
 

Qoraaladii hore ee Aden waa kuwaan hoose:


  Soomaaliya waa tuma, goormayse hehsiin doontaa? 

 Baaq la xariira Bad-baadinta dadka, diinta iyo dhulka Soomaaliyeed

  6 dead from waterborne Disease in Bardhere

 Hyenas Kill 2 in the Gedo region of Somalia

  An epidemic waterborne disease or cholera symptoms saw in El-adde, Beled-hawo and Luq of Gedo region in Somalia 

  Important Notice of NGO name change:  A letter from the Chairman of East African Development Organization, formerly known as Gedo Education Development Organization (G.E.D.O.)




Allgedo News Media Network
allgedo@allgedo.com