Khilaafka Dhexyaal Reer Sade  goortee soo bilowday? Maxaase sal u ah?

Sideeda Binuu aadmigu  Mushkiladaha iyo khilaafaadka  Adduunyada waa uu la yimid  dan iyo waqtigii uu eebe ku beeray, balse hadba  heer ama marxalad ayey soo joogtay dhibaatadaas,marka beelaha  Soomaaliyeed  waligood  ma muran iyo hardan la ayn  oo waxaa ka soo dhex dhici jiray  iska hor imadyo  dagaal oo keeni jiray  ama sababi jiray  Dhimasho iyo Daawacba , balse waa la dhameyn jiray inta Geed hoosti loo fariisto.
 

Inta badani iska horimadyadaasi waxay ku saleysnaan jireen  kuwo ka dhasha Arrimaha Daaqa, Ceelka ama Dawda, iyo Degaanka, arimaahs oo soo wada dhacay xilliyadii kala gedisnaa ee la soo dhaafay oo uugu horeeyey Xilligii Xukunka ninka Xoogga leh, Xilligii Gumeystaha Adduunka iyo waliba Xiulligii Dalka ay ka jireen Dawladihii ka horeeyey Wagtiga Burburka ee 1991kii.
 

 Khilaafka Reer Sade Maxaa Sal U Ah?: Waxaa sal u ah runtii labadaan Qodob oo kala ah 1- Sheegad Degaan  iyo Han Talo Hogaan Dhaqan iyo Mid Siyaasadeed. Hadii aan ku hormaro midda Kowaad oo ah  Degaan Sheegadka, waxaan ogsoonahay  in Degaanka maanta reer sade uu Saldhig u yahay Degaanka Gedo,iyadoo ay maahmaahi ahayd Geel meesha uu u badan yahay ayaa la isugu dheelmaa, sidoo kale ay ahayd Madax timo riman Mareexaanna  Gedo Riman , iyo waliba tii kaloo ahayn  Gaboow geeyga iyo Gadaa Kulmay, intuba waxay ku tusayaan Muhimmada gedo ay u leeyahay Magaca iyo Mansabka Reer sade.
 

Waxaan ogsoonahay in reer sade Qolaba ay xilli timi Gedo iyadoo ay ugu waa weyneed saddexda Xilli ee kala ah  1- Xilligii ugu horeeyey ee ay imaadeen  Qolada reer Guriga loo yaqaan  oo ay ka midka ahaayeen ragii la socday  Khaalid Fiqi Cumar  2- Xilligii  ay yimaadeen Ragii lagu magacaabi Jiray FURMO CAD iyo Dadkii Yimi Xilligii Burburka  Qaranka Soomaaliyeed,1991dii, dadkaan oo isugu jiray dad Markii hore ku dhashay Gedo oo Gobollada Dalka ee Kale ku soo dhaqnaa Muddo iyo Kuwo aanba waliggood gedo Arkin oo ay ugu hortahay Waqtigaas.
 

Qolo kasta oo ka mid ah Saddexdaas Kooxood mid walba markii ay timi waxay kala kulan tay  Dagaal iyo dhimasho iyo dhaawac lagu soo Gaarsiiyey Difaaca  Deganka Gedo iyadoo laga kor joogsanayey Cadow  dibadda ka ah Beesha Sade, mana aysan jirin Jifo Reer sade ah oo Sheegan jirtay Degaan waxii ka horeeyey Burburka.
 

Dagaalkii ka dhacay Beled Xawo  Bilowgii 1991kii ayaa ahaa kii ugu horeeyey ee dhexmara laba jifo ee reer sade ah waxii ka dambeeyey ilaa 150 sano ka hor dagaaladii dhacay ee looga heshiiyey  Fadhigii Reer Sade ee Ceelka QARADHI ee loo fadhiyey  13ka Bilood iyadoo lagu kala guray waxii khilaafaad ahaa ee biisha dhex yiil.
 

Dagaalka Balad xawo  wuxuu ahaa mid salka ku hayey  Arrimo Deegaan iyo han talo hoggaan,balse isku bedel dhiig iyo dagaal sokeeye , waxaa la ogyahay waqtigaas waxii ka dambeeyey in ay soo ifbaxaysay  Magaca Deegaan sheegadka ee Reer sade.
 

Waxaa kale oo iyana barbar socday Midda Han talo Hoggaamineed ee ah mid Dhaqan iyo mid Siyaasadeedba, waxaa jiray laba kooxaad oo kala  ahaa  Ururkii Jabhadda SNF  iyo Ururkii Al/Itixaad oo iyagu kala aragti duwanaa , isla markaasna uu mid walba isagu rabay inuu gacanta ku dhigo Talada Degaanka Beesha Sade haddey tahay Sade Gedo Amaba Sade Bari(Galgaduud),Koos walba waxay ugashay Halgan iyo Dadaal fara badan , iyada oo Kooxiba ay rabtay in ay kaga adkaato Tan kale  Arrimaha Dhaqaalaha , Siyaasadda, iyo Waliba midda Itaalka Ciidan.

Khatar taasi ma aysan helin wax ka qabad  ka yimaada Waxgaradka Beesha Sade  oo ka hor taga  inta aysan dhicinin, balse waxay u ekayd in loo kala saftay labada kooxood oo ay san jirin wax ciyarta Fiirsanaya. Labada Kooxood mid waliba dibad iyo Gudaba waxay dabada la gashay meeshii ay wax ka soo heli karto si ay tan kale uga takhalusto, waxii dhacay waa la wada ogaa.
 

Burbur , baa,ba  balaayo  Dagaal Sokeeye  Dhimasho Dhaawac iyo Barakac  ilaa Degmo degmo u socon weyday, oo ay beelihii kala qaxeen Degaanka Gobolka Gedaba ha ugu darnaadee, arrintasi waxay soctaba waxay keentahay in SNF ay laba  Garab u sii kala dilaacday  oo ay Barqo dagaal iga  Dhiig daadsheen meelo badan oo Gedo ka tirsan iyadoo lagu Loo lamayo Hoggaanka Siyaasadda  ee Reer sade ayna meesha ka baxday Walaalnimadii iyo Wax isku hareenkii lagu yaqiin Reer sade.

Dhinaca kale waxaa  burburkii ka dib  bilowday  Xam xam iyo hoos u sheegasho ah in Jifooyinka Qaarkood ay  rabaan in ay sameystaan  Hoggaan Dhaqameedyo  loona baxshaday Jifoba sida ay rabto, arrintasi waxay iyana keentay in ay kala wiiqdo  isku xirnaantii iyo is maqalkii ku dhisnaa hal talo Hoggaan ee Dhaqameed ee lagu yaqiin Beesha Sade ayna kaga duwaneyd Beelaha Kale ee Soomaliyeed.

Waxaa adkaatay wax ka qabadkii  Shilalka  Beesha ka dhex dhaca  iyadoo ay dhibaato ka timi arrimaha Garsoorka oo la isku aamini waayey, keen tahyna  in go,aan hagaagsan laga gaaro  ama lagu dhameeyo  markii ay wax dhacaan, iyada oo arrinta la daba dhigayey mid aanu ah oo falkii laga wada hadlay laga daba marinayey aarkoosasho.  Arrintaas ah Aar Goosashadu waxay noqotay mid taxane ah oo ila iyo hadda laga dhayi la yahay Boogta Biskoon la ee ku taal Beesha Reer Sade.
 

Taas oo Hoos u dhigtay Tayadii iyo Tamartii lagu yaqiin Reer Sade isla markaasna  loo noqday dad aan kala  talo qaadan oo aan is xushmayn oo aan dhowreyn wax la isku ogaa Jaantaa Rogan ah.  Sidoo kale siyaasaddii  reer sade ma laha  Hoggaamin midaysan oo waxay Noqotay mid qof walba uu isagu iski isaga soof tago oo uu la fariisto Feedkii uu arko oo dad  iska fadhiyaan  isla markaasna waxay wada noqdeen  siyaasiyinta maanta ee Reer sade kuwo Qaraabasho ah ee ku saleysan  Qabqablenimo iyo Balo Qori sida  oo aan waxba ka xishooneyn.

Waxaa la yaableh in aysanba dan kala hayn waxa dhacaya oo ka dhex dhacaya dadka ay leeyihiin waan matalaynaa  oo waxay awoodi la yihiin in ay kala dhex galaan  oo ay  kala qaboojiyaan  isla markaasna ay Maslaxad waarta uga dhex shaqeeyaan.

Sidee Baa  Wax Looga Qaban Karaa  ?

Runtii  waxay u baahan tahay in wax laga qabto dhibaatadaas  qodobada soo socda. 1-In la qabto Shir Culus oo leh muhimadiisa. 2- in la helo Garsoorayaal  Daacad ah, mukhlis ah , Caadifad aan lahayn, aan eex lagu aqoon . 3- In si dhab ah loo  fala qeeyo Waxa  Boogta keenay iyo waxa ay bugsoon la dahgay. 4- in laga  saaro waxii Beesha sade  aan  dhaqanka u ahayn sida Seegashada Deegaanka iwm. 5 - in la kala guro Waxii Dhimasho iyo Dhaawac  Ka Dhexdhaxay Jifooyinka reer Sade. 6- in aan lagu kala dareerin ilaa la ogaado in lagu kala bugsooday. 7- In wixii ka dambeeya  la soo saaro  waxii lagu qaban lahaa qofkii ama jifadii Jabisa Heshiiskaas.8- in la xadido Tirada Jifooyinka  reer sade ee wax qaybsiga. 9- in la mideeyo Siyaasadda reer sade oo loo xulo dad hanan kara. 10- in la tayeeyo oo hab guddi loo dhiso kan dhaqanka  Beesha.11-iyo in dhaqaale loo aruuriyo shirka Nabadeynta iyo Xallinta KHILAFAADKA reer Sade aana loo kala kicin  ilaa  laga soo  afjaro.12- in tillabo laga qaado ciddi  ku xad gudubta  heshiiskaas  iyadoo aan loo kala hareyn  reer sade ahaan.   Ilaahay  hana garan siiyo danteena  aamiin.

Qolraaladii hore ee Garyare:  Ka faa'ideyso waa qoraal aqoon kororsi ahe iyo maqaal kale oo uu cinwaakiisu yahay "Cinqilaabka Gud. Baarlamaanka Shariif Xasan ma bilowgii bur-burka DFKMG Soomaaliyaa?

Moxamed Shiikh Moxamuud

(Garyare, London Uk)



Fariinta uu wato qoraalkaan waxay u gaar tahay qoraha uu magaciisa kor ku qoran yahay.



allgedo@allgedo.com
 

All Gedo Online © 2004 - All Rights Reserved.
contact us at: webmaster@allgedo.com