HOME|NEWS|MAQAALLO|GEDO|FEED BACK|FORUM|GUEST BOOK|WAREYSIYO|MAQAALO|ARTICLES|

 

University of Gedo
A project under 
consideration

 WELCOME TO ALLGEDO ONLINE
 

Allgedo!  Maqaal,  Monday,  April 18, 2005

 
Dhibka iyo Dheefta Tig-nolajiga
 

W/Q: Suldaan Nayruus Xaaji Aadan.
Karachi, Pakistan.
Suldan25@hotmail.com
Suldan25@yahoo.com

Faafin:  Allgedo Online, Monday, April 18, 2005




Saynis-ka iyo Tig-nolajiga cusub ayaa horumar weyn ku tilaabsaday intii lagu gudajiray sannadihii ugu dambeeyey, wax-badana waa lasoo saaray. Hor-u kaca Tig-noloojiyadda ayaa dunidoo dhan u badashay tuulo yar.

Sare-u qaadida cilmiga farsamada iyo wax-soo saarka ayaa saamayn weyn waxuu ku yeeshay nolosha Insaanka beryahan dambe. Bini-Aadamka ayaa si-weyn wuxuu uga faa’idaystay dhammaan was-soo saarka cusub.

Faa’idooyinka ugu muhiimsan oo ay Tig-noloojiyadda leedahay ayaa ah: heerka wax-soo saarka oo ay badiyaan – shaqada lagu qabto saacado, ayaa iyadoo lakaashanaayo mashiinada waxaa lagu qabtaa daqiiqado. Waxaan nu kaloo ku qabnaa  hindisidda ama ikhtiraac-yada cusub waxtarro faro-badan.

Tusaale ahaan fogaan-aragga (TV) wuxuu noo soo gudbiyaa maaweelo, aqoon, wuxuu kaloo nala socodsiiyaa waxa daafaha dunida kadhacaya. TV-ga aanu daawano wuxuu ka samaysan-yahay qaybo elektoroonik ah (electronic component); kaas oo ay garanayaan oo kaliya injineerada (engineers) ama kuwa soo saara (its manufacturers).

Walxaha kale ee lasoo-saaray sida: Gawaarida, diyaaradaha, tareenada iyo maraakiibta, ayaa waxay naga caawiyaan safarada (masaafooyinka fog-fog iyo kuwa dhow-dhowba) iyo qaadidda alaabaha (cul-culus iyo kuwa fududba) gobol ka gobol. Waxaa kaloo jira qalab guriyeedka elektarooniga ka samaysan (electronic appliance) sida: tallaajadaha (refrigerators) iyo qoboojiyayaasha hawada (air-conditioners), ayaa dadku waxay u isticmaalaan qaboojinta iyo dhowridda cunnada dhakso u suyacda (for cooling and preserving the perishable foods).

Fogaan-maqalka (Telephone) iyo Internet-ka ayaan si-weyn waxaan ugu isticmaalnaa xiriirka danaha-yaga rasimiga ah; iyagoo saamayn weyn ku leh nolashayada, nasiiyana waxtar badan.

In kastoo soo-saaridda Tig-noloojiyadda cusub dunidu si wacan uga faa’ideen, haddana dhanka kale – Barwaaqo abaar kama bulan yaree – waxay leedahay dhibaatooyin iyo wax-yeello badan. Waxaa la’ogyahay Tallaajadaha iyo qaboojiya-yaasha hawada oo aanu u isticmaalno guryaha ayaa waxay soo-daayaan neefta CFC (CFC’gas); taas oo wax- yeello u gaysata lakabka hawada uuzuunka (layer ozone), ee kahortaga shoocaaca qorraxda iyo falaadhaha illayska (ultraviolet rays). Wasakhda hawada hallaysa (pollution) oo ay u siidaayaan gawaarida iyo maraakiibta hab qiic ah, ayaa iyaguna wax yeelleeya caafimaadka.

Adeegsiga Computer-ka ayaa aad u fiday/u baahay. Dhallintuna waxay waqtigooda ku dhumiyaan computer-ka, oo ay ku dheelaan ciyaaraha (playing games), waxay kaloo waqtigooda ku baabi’iyaan wada sheekaysiga Internte-ka (chatting on the Internet), daawashada TV-ga (watching television), waliba, adeegsiga cell phone-da IWM. Tani, waqti-dayac oo kaliya maahan ee waxay kaloo wax yeelaysaa aragga indhaha (eyesight).

Intii waxbarashada diiradda lasaari lahaa beryahan dambe ardeydu waxay xiiseeyaan daawashada TV-ga iyo adeegsiga Internet-ka. Dadka qaar waxay u isticmaalaan Internet-ka si khaldan, iyagoo daawada sawirada qaaqaawan (pornography), si akhlaaq daraana ula dhaqma dadka marka ay Internet-ka ku sheekaysanayaan.

Adeegsiga badan ee Internet-ka ayaa qofka u-keena wax-yeello badan oo dhanka cilmi-nafsiga iyo jir ahaan-taba ah. Waxaa kaloo argga daciifiya falaadhaha ay soo-siidayso shaashada/dhalada computer-ka.

Waxaa la’aaminsan-yahay in soo-saaridda Tig-noloojiyadda cusub iyo adeegsigeedaba ay abuurtay kala sarreynta bulshada wax helikarta iyo kuwa aan waxba heli Karin ee heerarka hoose ah, ee aanan awoodin nolol raaxo leh.

Sidaas darteed waxaa habboon inaan loo isticmaalin si khaldan hadiyooyin-ka Alle nasiiyey, si aysan noloshayada u noqon nolol xun, ee loo adeegsado si wanaagsan walxaha Eebbe nagu galladaystay ee ah cilmiga farsamada iyo wax-soo saarka.

FG: WAXAAN SITIMAANNADA  SOO-SOCDA KA SHEEKAYN  DOONAA “SIDA UU INTERNET-KU NOLASHA WAX UGA BADALAY!”.

 

 

 

All Gedo Online © 2004 - All Rights Reserved.
contact us at: webmaster@allgedo.com