| HOME | NEWS |MAQAALLO | GEDO | FEEDBACK |
 |
 |
|
|
Gabayga isla mararkii internetka lagu faafiyeyba waxaa lagu duubay cajalad, waayo ummadda soomaalidu waxay aad u xiiseeyaan in ay gabay ama wax kale oo duuban dhegaystaan, oo waxaa la inagu tilmaamaa dad maqalka iyo afka wax isugu gudbiya. Isla goorihii internetka lagu baahiyey ”Sad libaax” ayaa waxaa ila soo xariiray nin waayeel ah, oo jaamacaddii ummadda barafasoor ka ahaan jirey, kaas oo hadda ku nool USA, ahna nin laftiisu maansoyahan ah, wuxuuna ii soo diray qoraal uu ku soo koobay meelo sidii qoraalka loo garaacay uu ku arkay khaladaad. Qoraalkii uu soo diray wuxuu ahaa sidaan: ”Gabaygani waa mid taariikhda galaya waqtiga aad tirisay awgiis. Waxaa loo baahan yahay dad badan oo rajo la’aan ah in loo akhriyo. Intaas ka dib, wallow aan jeclaa inta adaan ku soo qorin internetka in aan faalloyinkayga kuu soo gudbiyo, haddana waxyar ayaan jeclahay in aan ka iraahdo: 1) ERAYADA: a) Saaruq waa carabi oo waa tuug ama taroox (min saraqa). b) Saayibid waad ku saxsan tahay mindhaa macnaha ha ahaatee ma aha magac ee waa fal. c) “Yaayir” mindhaa qalad garaacidda ah ayaa jirta oo waa “Saayir”. d) “Sadaf” = dhagsan ay baddu soo tufto oo gudo iyo qalbacyo leh. “Sadaf” iyo “Dhagsan” midna ma garan. 2) “Dadkii tixaha seeraarin jirey samir ha qaadteene” !! Very nice anigu kolba waan qaadtay. 3) “Saxariirtay maansadu kolkay, silicdilyeeye”ene intaa guduudan ayaa ka maqan. 4) “Silil waxaa laga imaan, Saylacdii kora’e” – waxaad moodda in ayan la socon siiqada oo tixdu kala dhantaalan tahay. Waxaa qoridda ka maqan “iyo”, in laga hor marsho “Waxaa”. Waxay ahayd ”Silil iyo waxaa laga imaan, Saylacdii kora’e”. 5) “Safiiriyo waxay helahayaan, saajiniin badane”- waxaa maqan “R” safiirriyo. 6) “Sibraarada waxaa loogu shubin, suluxa dhaydaahe” mindhaa waxaa maqan “R” oo waa sibraarrada. 7) “Sumad kalena meel waa inaan, sarin u yeelaaye” – mindhaa SUMMAD oo hal “m” baa maqan. 8) “Saamayn Quraan iyo ma jiro, sadar ilaahaye” … sadar Ilaahaay e ? Hambalyo, hambalyo, hambalyo. Waadna ku mahadsan tahay”. Khaladaadkaas uu barafasoorku taxay dhammaantood waxay ka soo jeedaan garaacitaankii qoraalka gabayga, oo waa khaladaad xagga daabacaadda ah. Meesha fasiraadda uusan fahmin lafteeda waxaa galay khaladaad xagga garaaca ah, oo ereyga ”dhagxan” meeshii laga rabey baa waxaa ku qoran ”dhagsan”. ”Sadaf” wuxuu ka mid yahay dhagxanta ay baddu soo tufto oo guud ahaan ”dhulman” la isku yiraahdo. ”Dhulman” waa dhagax sidii weel ama qudde u samaysan oo loo isticmaali karo in wax lagu cuno ama wax lagu guro. Qaar ka mid ahi markii uu badda ka soo baxo waa qalbacyo isu aabburan, oo waxaa ku jiri kara alaabo qaali ah, laakiin sida badan dhulmanku waa uu maran yahay markii ay baddu soo tufto. Ereyga ”saaruq” sida uu sheegay wuxuu ahaan karaa ”tuug” marka afka carabiga la eego, waxaase jira mar uu af soomaali yahay, oo uu macnihiisu la yahay qashin biyo dul sabbaynaya. Waxaa kale oo uu khalad qoraalka ahi galay ”Saqle iyo fardaa lagaga iman, Saaxil iyo Shiikhe”. Meeshii ”lagaga” loo qori lahaa baa waxaa loo qoray ”laga” keli ah. E-mailladii aan dhaqsaha u helay waxaa ka mid ahaa, mid laga soo diray bogagga internetka oo aan gabayga u diray midkood, wuxuuna ahaa sidaan: ”Shaafici, maansadaadi waan helay oo akhriyey. Waa maanso qani ah, kulamase qabo rajada aad ka muujisey ama ka saanyanaysid shirarka qarameed oo hadda loo fadhiyo iyo natiijadooda”. Ereyga ”qeni” marka uu ”Sad libaax” u adeegsadey waxaa hubaal ah in uu xaq ku taagnaa iyo in uu yahay nin maansooyinka dhuuxi kara. Xagga saadaasha iyo ujeeddada gabayga wuxuu muujiyey in uu leeyahay aragti buuxda oo uu kaga hor imaan karo caqligii uusan ku qancin. Sidaas awgeed waa akhriste maskax furan oo karti leh. Waxaa ka mid ahaa qoraalladii gaarka iigu yimid saddex qoraal oo isku hal macne uu dhexdooda ku duugnaa. Waxyaalo ay saddexdu ku kala duwanaayeen waa ay jireen, laakiin waxaa yaab leh in ay isku wax ku soo dareen qoraalladooda. Mir gabayga ka mid ah oo ah ”Rag sabeen ku noolaan jiraa, sooryo weyn heline” ayey saddexdooduba waxay u qaateen in ay Daahir Riyaale Kaahin u fiican tahay in uu dhaqso uga soo qaybgalo dawladda Soomaaliya u dhalan doonta. Saddexdaas qoraal midkood qofkii qoray wuxuu tuhunsan yahay in uu Daahir ku soo koray caano idaad, oo uu asaga yahay ninka idaha ka raysan doonaa haddii uu dawlad qaran jago fiican ka helo. Run ahaantii anigu kuma danbaabi karo in uu Daahir caano idaad ku soo koray, haddiise uu ku soo koray sow risaaqad xalaal ah ma aha? Wax macne ah ma ay laha in uu qofku caano lo’aad ama geel ama ari (riyo iyo ido) ku soo koray iyo in uu galley ku soo koray. Isla markaas gabayga ”Sad libaax” oo qeniga ahi kaftan iyo xifaalo ma uu ahayn, ee wuxuu nuxurkiisu u badnaa midaynta soomaalida. Qoraal kale oo aan dhawaan helay waxaa soo qoray qof la moodey in uu soomaalinimada uu gabaygu la soo guuxayo ka baqayey, oo uu naxsanaa, wuxuuna ahaa sidaan: ”Walaal gabaygaagu inkastuu soomaali kahadlay haddana wuxuu ahaa been iyo hanjabaad. Soomaalidu ways taqaane waa kuma ninkaad tusbaxa surka u suraysaa? Waxaa go’itaanka Somaliland awelba nagu kallifey yasitaanka”. Hadalka akhristahaani intaas waa uu ka dheeraa, hase yeesho ee maaddaama uu qabiillo soomaaliyeed sheegsheegay waxaan ku soo koobay su’aashaas keli ah. Ugu horrayntii wuxuu ka boodsan yahay in uu tusbuxu yahay alaabooyinka Rabbi lagu caabudo nooc ka mid ah, oo aan been iyo hanjabaad loo nisbayn karin. ”Surku wuxuu aqbayalaa tuxbaxa, surashadiisiiye” ma aha hadal xumaan laga fasiran karo haddii aan shaki iyo tuhun lagu khaldin. Horta dawlad macneheedu waa in ay shacabku hub la’aan noqdaan, oo ay dawladdu salabka oo dhan ka sifayso gacnaha bulshada rayidka ah. Waa dadka in aysan dawladu u kala eexan oo ay caddaalad barto haddii ay rabto in aysan bulshada kalsoonidu ka lumin. Waa dadka in loo jeexo jidad hawleed oo ay ku mashquulaan si aysan u quusan ama u caajisin. Waa dadka in sumcaddooda iyo siyaasaddooda debedda la qurxiyo si aysan caalamku u liidin. In la isyaso anigu ma aamminsani, una malayn mayo in dadka woqooyi cidi yasto, haddii ay dad yasaa jiraanna waa dad jaahiliin ah Intaas iyo wanaagyo kale oo badan baa dawladda looga baahan yahay, waana arrinta uu gabayga ”Sad libaax” rajada ka muujiyey. Haddaba gabayga yaan laga baqin, oo ha la ogaado in loo baahan yahay in la helo dawlad soomaaliyeed oo loo dhan yahay. Qoraal kale oo dheeraa ayaa waxaa ka mid ahaa qaybtaan: ”Gabaygu aad buu u xikma badnaa laakiin dawlad haka sugin shirka Nairobi!”. Dadka soomaalida ahi sidii ay belaayo u saraadinayeen bay belaayo ku habsatey! Bal haddii uu gabaygu dawlad iyo horumar ka faallooday maxaa lagu falayaa in la sii jeclaado halaaggii lagu sugnaa muddo 35 sannadood ah. Ninkii dadka ”Sad libaax” ka dooday ugu aragti liitey wuxuu ahaa saaxiibkay Ibraahim Yuusuf Axmed Cali. Aniga iyo asagu markii gabayga la daabacay ayaannu kulannay, sida badanno ama telefoon baannu ku wada hadalnaa ama waannu is aragnaa. Waxaan u sheegay in labada magaalo oo ”Silil” iyo ”Saylac” ereygii isku xirka oo ”iyo” ahaa ay daabacaaddu ka booddey, waana isla arrinta uu ka hadlay barafasoor Cabdulqaaddir Nuur Salaad (Fiisiko). Qof kasta oo caqli leh baa garan kara in uu mirka gabayga ahi yahay ”Silil iyo waxaa laga imaan, Saylacdii kora’e”, waayo uma ay baahna in uu qofku arrintaas gabay aqoon ku baaro oo waxaa caadi ah in labo magaalo markii la sheegayo ”iyo” loo dhexaysiiyo. Waxay la mid tahay ”Saamaha Hargaysiyo Burcaa, siigo weyn kicine”. Gabayga waxaa sidii aynu sheegnay degdeg loo qoray 1-7-2004, wuxuuna qorshuhu ahaa in ay soomaalidu ku ciidaan maalintaas ay madaxbannaanida u dabbaaldegaan. Taas Ibraahim wax ixtiraan ah uma uu hayo, waayo wuxuu rumaysan yahay in aysan kowda Juulay ahayn maalin fiican! Taasi waxay muujinaysaa in uu ka gubanayo in uu gabaygu ku soo beegmay maalin uusan jeclayn. Asaga oo Ibraahim aannu sidaas u wada hadalnay buu wuxuu gabaygii ku xagxagtey in daabacaaddii meel ka mid ah laga tegey ”iyo”, taas oo muujinaysa in uu Ibraahim gabayga ka carooday! Run ahaantii in uu gabayga ka xanaaqo looma baahnayn, waayo ”Sad libaax” waa gabay taariikhi ah oo ummaddii 35 sannadood la isku dirayey isu soo jiidaya. Gabayga ”Sad libaax” in uu Ibraahim ilaa xadkaas uu furka tuuray waa arrin iga yaabisay, wuxuuna sheegay in uu gabaygu qabyaalad yahay! Isla markaas saaxiibkay ma uu xusin qabiil soomaaliyeed oo ”Sad libaax” lagu xaqiray! Waxay taasi caddaynaysaa in uusan sheegi karin sawir qabiil oo laga soo saari karo gabayga. Haddaba haddii uu gabayga ”Sad libaax” sidaas qabyaalad uga nasahan yahay, oo uu yahay gabay ummadeed muxuu Ibraahim ka xanaaqey? Waxaa qoraalkiisa iyo codkiisaba laga dareemaa in uu ismaskax maro markii uu ”Sad libaax” soo xasuusto, oo uu hadalkiisu noqdo hadal khafiif ah ama hadal dhallinyaro. Qabyaaladda uu Ibraahim ka warwareegayo aniga toos buu iigu sheegay, oo wuxuu igu yiri: ”Waxaad ka waddaa ’Soomaalilaan iyo ma jiro, seere gooni ahe’ in aad qabiilkayga duudsidid!”. Anigu ”soomaalilaan” waxaan uga jeedey aragtida ah in dalka Soomaaliya la kala jarjaro, ee qabiilkiisa iyo qabiilkayga labaduba waxay ku midoobi doonaan dawladdaas aan ”Sad libaax” ku ishaaray. Wuxuu sheegay in ay muuqato in aan rabey in gabayga ”Sad libaax” la iiga jawaabo! Run ahaantii gabayga wax jawaab ahi kama ay furna oo waa gabay ummadeed, mana uu aha gabay muran ah. Sinnaan iyo caddaalad buu ummadda ugu baqayaa gabaygu, una aan malayn mayo in uuba haatan jiro nin wadnaha siin kara in uu ”Sad libaax” gabay kaga doodo, taasina waaba arrinta keentay xanaaqa iyo wadnofugta. Mar aan ka hadlay sida ay soomaalidu xoolaha u kala dhici jireen waxaan tusaale u soo qaatay gabaygo culculus oo ay Galayax iyo Aadan-Carab xoolo dhacood ka tiriyeen. Labadaas nin wuxuu Ibraahim u qabaa in aan u eexday oo in ay ila qabiil yihiin aan gabayadooda u soo qaatay! Haddaba markii xoolo ay soomaaliyi kala dhaceen taariikh ahaan loo baarayo waa kuma labada nin oo kaga gabayo fiican labadaas kor ku qoran? Ibraahim noloshiisa ma wuxuu ku dhammaysanayaa xanaaq iyo shaki? Gabayga ”Sad libaax” oo cusub Ibraahim meel uu ka eedeeyo ma uu helin, isla markaas wuxuu og yahay in uu yahay gabay shamcan oo aysan xeradiisa u soo dusi karin gaduudanaha iyo dawacadu. ”Waa in gabayga la casriyeeyaa!” ayuu si duuduuban u yiri! Haddaba meeyey gabayga ka casrisan ”Sad libaax”, yaase tiriyey, goormaase la tiriyey? Gabayga casriga ah meeyey tusaalihiisii? Haddii uu oran lahaa ”Gabay hebel oo uu hebel tiriyey oo goortaas la tiriyey waa gabay casriyaysan” waxaa la is oran lahaa waa nin aragti leh, laakiin waxiisu waa ”neef la gawracay geego kama uu waabto”. Markii uu wax uu gabayga ku xagxagto waayey buu wuxuu yiri: ”Ereyo badan baa ku jira!”. In ay gabayga ”Sad libaax” ereyadiisu badan yihiin waa khayr iyo libaan, ee ma aha shar iyo dhibaato. Gabaygu waa gabay raxmadeed, oo xagga ereyada iyo xagga cabbiraadahaba qeni ka ah. Ibraahim waa ninka inta uu ismadaxmaray yiri ”Waxaa internetka ku qoran Cabdirisaaq xaaji Xuseen, waana Shaafici!”. Haddii aan anigu ahay Cabdirisaaq ama Barre Hiiraale asaguna waa Alle ha u naxariisto ee Maxamed Ibraahim Cigaal ama ilaahay naxariistii janno ha ka waraabiyo ee Cabdiraxmaan-Tuur. Qofkii raba in uu helo cajalad uu ku duuban yahay gabayga ”Sad libaax” wuxuu la soo xariiri karaa e-mailkayga, waxaana loo ballanqaadayaa in ugu badnaan hal toddobaad lagu soo gaarsiiyo meel kasta oo uu adduunka kaga nool yahay, oo aan Soomaaliya iyo Afganistaan ahayn.
|
|
All
Gedo Online © 2004 - All Rights Reserved. |