Ma dhab baa in dowladda Itoobiya calankeedii ay bedeshay oo ay ku darsatay calankii Soomaaliya?

Eeg dhinacan bidix: qaabka ay qaar aqoon yahanada Soomaaliyeed ka tirsan  usoo bandhigeen isbedelada iyo marxaladaha kala duwan ee isku darka calamada Itoobiya iyo kan Soomaaliya.

Sida aad hoos ku arki kartaba, taariikhda Itoobiya ee isbedelada calamada kala duwan ee uu dalkaas horay u soo yeeshay hadaad si fiican ugu kuurgasho, waqtiyada calamadaas la sameeyay iyo macnaha muuqda ee loo sameeyayaba, waxaad garan kartaa in xiddigta iyo buluugga ka danbeeya ee lagu daray calanka Itoobiya February 6, 1996 uusan wax shaqo ah ku laheyn in ay Itoobiya ku darsato calankeeda kan Soomaaliyeed.

MAXAY U TAAGAN YIHIIN SADDEXDA DIILIMOOD EE KALA AH: MIDDA CAGAARAN, YELLOW-GA IYO CASAANKA EE CALANKA ITOOBIYA?

Saddexda calaamadood ee kaliya ee uu in muddo ahba soo  lahaa Calanka Itoobiya oo ah kuwa sare ayaa waxay u taagan yihiin dhowr macno oo kala ah:-

 1. DHANKA DIINTA: In saddexdaas calaamadood ay u taagan yihiin isu tagga saddexda qof ee kala ah Aabaha (Father), Wiilka (Son), iyo Ruuxa Barakeysan (Holy Ghost.)
 2. DHINACA WADANIYADDA: In saddexdaas midab ay u taagan yihiin midnimada Africa, taasoo loo arkay in midabyadaan ay yihiin kuwii ugu horeeyay ee ay in badan calamada Africa soo lahaan jireen. Dhanka kalena, muddo dheer oo laga soo bilaabo 1897 oo ah sanad kaddib markii ay Itoobiyaanka iska caabiyeen duulaankii uu Talyaaniga kusoo qaaday dalkooda ayaa waxay midabyadaan u doorteen in ay noqdaan calaamad qaran (national flag.)

(The three colors of the Ethiopian flag were used for the national flag of Ethiopia in 1897, a year after Ethiopia decisively defended itself from colonial Italy at the Battle of Adwa.


ITOOBIYA WAXAY SOO YEELATAY CALAMO DHOWR AH OO KALA GEDISAN OO KULIGOOD HADDA SIYAABO KALA DUWAN LOO ISTICMAALO KUWO HORE IYO KUWO DANBEBA. (Si fiican u eeg calamada hoose ee Itoobiya , taariikhihii la sameeyay, sababihii loo smaeeyay iyo cidda isticmaali jirtay ama hadda isticmaashaba.)

Calankii ugu horeeyay ee Itoobiya waxaa la isticmaalayay laga soo bilaabo 1975 ilaa 1987 iyo mar kale 1991 ilaa 1996, ilaa iyo haddana wali waa la isticmaalaa.

(The Original flag, which was used from 1975 to 1987 and 1991 to 1996, and is still widely seen today.)
 

Calankaan Itoobiya waxuu jiray laga soo bilaabo 1987 ilaa 1991.

(Flag of Ethiopia from 1987-1991.)


Sida halkan ka muuqataba, calanka hoose ee Itoobiya waxaa uu jiray xiligii boqor Xayle Salaase, ilaa iyo iminkana  taageera-yaashii Xayle Salaase iyo dhaq-dhaqaaqa loo yaqaan RASTAFARI waxay isticmaalaan oo astaan u ah calankan oo uu dhexda uga yaal Libaaxii Judah. Dhaq-dhaqaaqa loo yaqaan RATAFARI waxaa uu ka jiraa dalka Jamaica, Koofur Amerika iyo Afrikaba.

Waa maxay Judah?

Judah waa wiilkii afaraad ee ay iska dhaleen Yaaquub (Jacob) iyo Leah oo ah farac hore oo reer Israaiil ah. Waxaa kale oo Judah la yiraahdaa qabiil ka mid ah 12-ka qabiil ee reer Israaiil ee kasoo jeeda Jacob iyo Leah. Sidoo kalena waxaa Judah loogu yeeraa boqortooyo diimeed Yahuudda oo ku noolaan jiray Koofurta dalka Falastiin iyo waliba marka lagu daro qabiilka Judah iyo kuwa reer Benjamin oo dhamaantoodba wada ah reer Bin Israaiil.

The old flag with the Lion of Judah. It remains popular with the Rastafari movement and people loyal to Haile Selassie.



EEG CALANKA CUSUB EE ITOOBIYA OO AH KAN HOOSE.

Goormaa la sameeyay calanka cusub ee Dowladda Federalka Itoobiya? Maxay tahay sababta loo sameeyay? Maxayse u taagan yihiin calaamadaha soo socda ee uu Calanku ka kooban yahay:-

 1. Diilinta cagaaran ee sare?
 2. Diilinta Yellow-ga ah ee dhexe?
 3. Diilinta casaanka ah (gaduudka ah) ee hoose?
 4. Xiddigta dhexda ku taalo ee shan geeska ah?
 5. Shucaaca xidigta ka baxaya?
 6. Buluugga ka danbeeya xidigta iyo shucaaca?

Calankaan cusub waxaa la sameeyay ama uu dhaqan galay  taariikhdu markii ay aheyd February 6, 1996.

(This Flag of Ethiopia was adopted on February 6, 1996)

Calanka Qaranka Itoobiya waxuu astaan u yahay xurnimada iyo quruxda umadda reer Itoobiya.


Cagaar - waxuu u taagan yahay Ugubnimada wadanka.
Yellow - waxuu u taagan yahay madax banaanidii diimeed ee uu dalkaas waligii lahaa.
Casaan (gaduud) -  waxuu u taagan yahay naf usoo huridii difaaca dalka iyo midnimada.

Dhawaan, golaha wakiilada shacabka Itoobiya waxay soo saareen ama ay aqbaleen calaamad cusub oo calanka qaranka lagu daray. 

Calanka cusubi waxuu dhexda ku leeyahay xidig wadata falaaro ifaya oo fogaan isla'eke yaal ah (equidistant rays), kuwaas oo muujinaya sida ay sharciga hortiisa ugu siman yihiin qowmiyadaha kala gedisan, diimaha iyo rag iyo dumarba.  Falaaraha ama shucaaca nuuraya ee ka imaanaya xidigta waxay astaan u tahay mustaqbalka ifaya ee dowladda Itoobiya, calaamaddana waxaa ku wareegsan buluu u taagan nabad iyo dimoqraadiyadda dalka Itoobiya. 

Akhristow, hadaad guud ahaan u fiirsato astaamaha calamda aduunka oo dhan waxaad arkeysaa in ay in badan meelo badan isaga eg yhiin, gaar ahaan dhinaca diilamaha midabyada kala gedisan wata ama xidigahaba. 

Haddaba, mar haddii uu calanka Itoobiya soo maray marxalado kala duwan oo la jaan qaadayay isbedelada xukuumadihii maamulka Itoobiya isaga danbeeyay qarniyadii lasoo dhaafay, maxay tahay ujeedada ama daliisha ay u hayaan aqoon yahanada Soomaaliyeed qaarkood ee sheegaya in xiddigta wadata buluuga iyo falaaraha ee lagu dhex dhejiyay calankii danbe ee Itoobiya uu yahay tii lagu yaqaanay calanka Soomaaliyeed?

Haddaba, sida aan anigu qabo, maadaama ay weli jiraan dad fara badan oo Soomaaliyeed oo diintooda, ciidooda iyo calankoodaba jecel, marxaladda dalka Soomaaliyeed maanta uu marayana ay aad u qalafan tahay, wax xun oo qalbiga u daran mooyee wax fiican aanay inta badan Soomaaliya kasoo yeerin, waxaa ila haboonaan in wax weyn oo dhib ah oo la qarin waayay mooyee aanan bulshada Soomaaliyeed ee dhiban loo sheegin wax ay ka naxayaan, balse loogu dadaalo sidii loogu soo tebin lahaa wax ay ku farxaan haddiiba la maqlo ama la arko.

Sidaas daraadeed, qoraalka sare ku qoran oo aan ka dhiganayo daliil awgeed, anigu waxaan aaminsanahay in xiddigta iyo buluugga lagu daray calanka Itoobiya aanay aheyn kuwii astaanta u ahaa calanka Soomaaliya ee sida aan kor kusoo sheegayba ay yihiin xidig iyo buluug si gaar ah iyo macno gaar ah loogu daray calankii hore ee Itoobiya.
 

Homepage-ka Boqortooyooyinkii Itoobiya
(Imperial Ethiopia Home Page)


By Aden A. Colujoog
aden7@msn.com
 

Allgedo News Media Network
allgedo@allgedo.com