Dhacdooyin
la-yaab leh..!!
(*) Waa maxay "Webi"..?!!,
Sidee ayuuse u yaallaa..?!!!
Sannad-dugsiyeedkii
1997/1998-kii ayaa waxaa aan
ka shaqaynayay oo "Bare" ka
ahaa dugsi ka mid ah
dugsiyada degmooyinka
Gobolka "Al-jowf " ee dalka
Yemen. Gobolkaas oo ku
yaalla xuduudda Yemen ay la
leedahay dalka Sacuudiga;
dadkiisuna badanaaba ay
yihiin Qabaa'il reer-Baadiye
ah oo Xoolaley iyo Beeraley
isku-dhafan ah.
Maalin maalmaha ka mid ah,
aniga oo goor casar-gaabad
ah fadhiya hoos-galbeedka
aqalkii aan degmada ka
degganaa, dhabtana ku heysta
"Radio", oo ka dhegeysanaya
warkii oo ka socday Laanta
Af-Soomaaliga ee BBC-da,
ayaa waxaa i soo
ag-fariistay Oday
reer-Baadiye ah , oo aannu
meesha deris ku ahayn;
da'diisuna ahayd markaas
qiyaastii dhowr iyo
toddobaatan jir.
Markii Odaygu uu cabbaar i
ag-fadhiyay, arkayna inaan
dhegeysigii dhammeeyay, oo
demiyay Raadiyihii, ayuu
igu yiri:- "
Ustaad, maxaad ka
dhegeysaneysay Raadiyaha..?.
Waxaan u sheegay inaan ka
dhegeysanayay wararkii ugu
dambeeyay ee " Somalia".
Wuxuu igu yiri:-" Hadda
xaaladda dalkiinna
Soomaaliya waa sidee?
Dagaalladii sokeeye ee
xaggiinna laga
sheeg-sheegayayse xaggee
ayay marayaan
?!!. Waxaan Odayga
reer-baadiyaha ah siiyay
jawaab waafaqsan Su'aashiisa,
oo uu isaguna qaadi karayo,
oo uusan fahamkeedu ku
cuslayn.
Wuxuu haddana i weydiiyay
Su'aal la xiriirta; Sida iyo
Waxa ay dadka
Soomaaliyeed ku nool yihiin,
iyo wixii Hanti ah ee ay
Soomaalidu leeyihiin ..?
Waxaan u bilaabay Odaygii,
inaan si kooban wax uga
taataabto nolosha iyo
dhaqaalaha dadka
Soomaaliyeed. Waxaan
soo hadal-qaaday, inay
Soomaaliya tahay dalka
labaad ee ugu xeebta dheer
Qaaradda Afrika; Xoolo la
dhaqdo, Ugaar (duur-joog )
aan xad lahaynna leedahay;
Dhul-beereed carra-san ah oo
ballaaranna
uu dalku leeyahay; kuwaas oo
aad uga badan Soomaalida,
marka loo eego tiradooda.
Waxaan kaloo xusay inuu jiro
khayraadka dhulka hoostiisa
jiifa oo dihin, welina ayan
dadka Soomaaliyeed la soo
bixin.
Wuxuu Odaygu i yiri:-" Ma
annaga oo kale ayaad Beeraha
ku waraabsataan Ceelal? Mase
roobabka xilliyada ayaad la
beegsataan ?. Waxaan u
sheegay, walow ay jiraan
beero-roobaad, haddana inuu
dalku leeyahay laba "Webi",
oo ay Beeralayda ku
dhow-dhow qaarkood ku
waraabsadaan Beerahooda,
laga dhaansado, Xooluhuna ka
cabbaan Webiyadaas.
Wuxuu Odaygu la soo booday
Su'aal ahayd : Waa maxay
Webi ? Sidee ayuu u yaallaa?
Ma Balli baa, mase waa Baxar
(Bad) ?!!!. Yaabkii
ayaa i hareeyay oo
weydiintaas ayaan filan kari
waayay. Hawl aanan yarayn
ayaa waxay iga qabsatay
sharraxaadda "Webi",
waxaanse ugu soo koobay oo
iri:-" Webigu waa sida
Waadigan (Toggan)
degmadiinna dhex-maraya , oo
ay biyo xareed ahi, si
joogta
ah uga buuxaan oo kale.
Dalal badan oo dunida ah
ayaa sida Soomaaliya
oo kale leh Webiyo, sida;-
Suudaan, Masar, Ciraaq,
Ruushka, Shiinaha,
Maraykanka iwm.
Inta uu Odaygii qumaati ii
soo fiiriyay, si la-yaab
lehna dhegaha u taagay, ayuu
igu yiri:-" Hadde, maxaa
adiga meeshan ku dhigay
?!!!. Maxaase waalaya oo
wad-wada Soomaalidan
dhulalka Carbeed ee lama -degaanka
ah u soo yaacaya, ee uu
dalkooduna u yaallo oo
u eg-yahay sida aad
tilmaamayso Ustaadow ?!!!.
Waxaan u sheegay Odaygii; in
ayan dadka Soomaaliyeed ee
Yemen joogaahi, ka soo
cararin gaajo, Carabahana
ayan u soo doonan "Cunno",
balse ay ka soo yaaceen
dagaallada sokeeye ee dalka
(Somalia) ka jira iyo
waxyeelladiisa ee ay
degganaansho-darridu ka
midka tahay.
Inkastoo aan ilaa xad
waabiyay Odayga, haddana
wuxuu u muuqday ruux aanan
ku qancin oo ayan ka
daadegin casharka aan u
dhigayo; aniga ayuuna
bilaabay inuu Cashar kale ii
mariyo oo igu dul-aqriyo;
wuxuuna isagoo sii kacaya oo
taagan igu yiri:- " Ma
adinka oo Xeeb dheer,
Dhul-beereed, Xoolo aan tiro
lahayn, Ugaar, Webiyo buuxa
iyo Kheyraadka dhulka
hoos-jiifa...adinka oo
intaas oo dhan leh miyaad
dhulkiinnaas barwaaqada ah
uga soo cararaysaan xabbad
ay ridayaan tiro yar
oo dad ah oo uu damac
wadaahi ..?!!!. Maad u
midowdaan,
iska qabataan, meelna uga
soo wada jeesataan..?!!!"
Wuxuu Odaygu intaas raaciyay
oo uu yiri:-" Ustaad, waxaan
maqlay, xitaa Ariga tirada
badan ee Yemen soo gala,
laguna magacaabo "Barbarii"
inuu xaggiinna Somalia
ka yimaado, taas ma jirtaa
?!!. Waxaan ugu
jawaabay haa wa dhab, oo
Arigaas wuxuuba wataa magaca
magaalada dakaddeeda laga
soo dhoofiyo, oo ah
"Barbara" oo Woqooyiga
Soomaaliya ku taalla.
Wuu iska sii socday Odaygii,
isagoo aan xitaa i dhihin "maca-salaama",
jawaab kalena aanan iga
sugin; wuxuuse si la-yaab
leh u sii lahaa oo aan
maqlayay:" Soomaalidu waa
dad waalan, Allana uu siiyay
dhul "Janno" ah...may
heshiiyaan, iska-qabtaan
kuwa uu damucu wado, aayarna
isaga dhuuqaan barwaaqada uu
"Raxmaanku" ugu deeqay ?..maxay
ahayeen dadku ?!!!.
Markii uu Odaygu iga
dhaqaaqay, baan keligay isla
hadlay; waxaan soo xusuustay
heesihii Hobollada Qaranka
ee "Dhulkaayagiiyow",
"Arligaygow" iyo kuwa kale.
Waxaan is-arkay anigoon is-ogayn
oo ku luuqaynaya ereyo
ku jiray heeso jacayl ahaa,
laakin timaamaya quruxda,
bilicda, muuqaalka iyo
barwaaqada dalka, kuwaas
oo ay ka mid ahaayeen:-"
Berdihii ku yiil Isha
baydhabo, Haakaba
bannaanshee, Beledweyn
Allahayow ka dhig guri
barwaaqo, Liibaantii
Qoyooley, dhuuxii Boorama,
Ceel-buur iyo Ma-ogtihiin
Magaalada Muqdisheynu
joognaa, sida maanta ay
tahay..." iwm. Keligay ayaan
ku jiriiricooday
kobtii aan fadhiyay, ilaa
aan ku baraarugay Aadaankii
Maqrib.
WQ/ Muxyaddiin M. Kaalmoy
kalmoi@hotmail.com
