Marka hore waxaan Tacsiyo u dirayaa guud ahaan Shacabka Somaliyeed gaar ahaan eheladii dhalinyarada lagu xasuuqay Bu’aale. Waxaan leeyahay Ilaahay Samir iyo Iimaan had idinka siiyo ayagana dambi dhaaf iyo jaanno ha’oogu bedelo dhibkii loo gaystay.  

Dhacdani waa mid fajac iyo naxdin ku noqotay guud ahaanbo shacabka taagta daran ee Somaliyeed. Waa in filan waa ah markii la eego caqliga saliimka ah iyo cilmiga (mid Islam iyo mid kala bo),  Waa mid gef ku ah Diinta Alle (SW) oo aan sal iyo raad ku lahayn dhaqanka Islaamka iyo midka Somaliyeed midna. Waa mid ku salaysan, nacas-nimo, fulay nimo, jahli, qabiil, iyo takfiirnimo. Waa dhacdo aan horay looga baran dagaalladii Jahliga iyo fitanka ahaa ee Somali ka dhex-taagnaa abid. Waa mid ka timid dhan aan marnabo laga filayn.  

Tacsi iyo cambaarayn kadib, waxaan Shacabka Somaliyeed xasuusin lahaa in cid kasto oo aan Alle (SW) ahaynbo qaladanto, waxaase ugu wanaagsan ciddda qalad-keeda garwaaqsato ka xaaltanto. In kasto oo dhacdadu aysan ahayn mid laga filanayay Maxaakiimta Islaamka ee laga quud-darraynayay in ay iyagu yihiin kuwa bad-baadinayo shacabka dabaqayana Kittaabka Alle, ayay hadana tahay tani tii lagu kala ogaan lahaa waxa ay dhab ahaantii yihiin Maxaakiimtu, sidaa darteed waxaan idin xasuusinayaa dulqaad iyo samir.   

Waa su’aale, maxaa kallifay in ay Maxaakiimtu laayaan rag dhaawac ah, maxabiis dagaal ah oo iyaga magan u ahaa in ka badan 8 maalmood? In kastoo aysan jirin haba yaraatee wax oo loogu qiil bixiyo suurta galnimada dhacdadaan naxariis darrada ah, hadana ay muhiim tahay in la baaro waxyaabaha kalifaay. Waxaan filayaa dhacdadu in aysan ahayn mid ay Maxaakiimtu u dhammaayeen, balse ay fuliyeen kuwo babab khaas ah ka lahaa oo laga yaabo ujeedadooduna ay ah salka ku hayso mid ah qodobada hoos ku xusan:

Jahli iyo aqoon la’aan

Jahligu waa curiyaha koobaad ee udub-dhexaadka u ah dhibka maanta Somaliada kala haysta. Qofku marka uusan aqoon lahayn, maleh kala doorasho. Balse waxaa is waydiin mudan, ciidanka Maxaakiimtu sooma ahayn in ay aqoon ahaan iyo akhlaaq ahaanbo dhaamaan kuwii qab-qablayaasha dagaalka? Ciidamadii Qab-qablayaasha oo runtii ahaa kuwo ka jaahilsan kuwa Maxaakiimta ayaa garan jiray in ay bad-baadiyaan inta badan dhaawaca iyo maxaabiista dagaalka ay kaga qabsadaan beelaha kale. Maadaama ay taa jirto, jahliga kaligiis ma noqon karo sababka loo laayay raggaan.

1)  Duubaanno Qabiil

Duubaanno qabiil ayaa waxay noqon kartaa mid dad badani is oran karaan waa sabaka loo dhaawac tiray rag awalbo toodi u il-darnaa oo ay isugu darsantay daawac iyo maxbiisnimo. Waa su’aale, Maxaakiimtu ma qabiil gooni ah bay ka soo jeedaan? Dhab ahaantii Maxaakiimtu waa dad isku dhaf Somaliyeed ah oo mab-da qura ah ku bahoobay; balse waxaa dhici kara in qowlaysato ujeedo qabiil ugu jira in ay gaysteen dhibkaan. Dhanka kale, ma ahan mid dagaalladii qabiilka qudhiisa lagu yaqiin.In kastoo aan la’oran karin dhacdani waa mid ugub ku ah taariikh qabyaaladeedka Somalida, hadana waa mid inta badan laga xishoon jiray oo ceeb ku ahayd ciddii samaysaa. Sidaa darteed qabiilkii qudhiisu waxaad mooddaa in uusan noqon karin sababka rasmiga ah ee loo laayay Raggaa.

2)   Xag-jir nimo diineed

“Xagjir nimo” “Takfiirnimo” oo ah dadka la gaalnimo xukmiyo ayaa ah mid iyana  sababi karta xasuuqa dulmanayaasha.Walow oo aysan caqiidada rasmiga ah ee Maxaakiimtu aysan ahayn xaj-jirnimo iyo Takfiir, hadana waa laga yaabaa in ay ka mid yihiin kuwo caadifi xag-jirya ah, una arka ciddii mar un ka hor imaaddo Maxaakiimtu in ay yihiin Gaalo lagu Jahaado, balse aan garanayn xittaa gaalad dhaawacoodu xuquuq ku leeyahay Islamka.   

3)   Fidnawade iyo Baas abuur

Maxaakiimta oo ah billow, waqtina aan u helin in ay kala shaandheeyaan dadka la shaqaynaya, iskuna dayaya in ay adeegsadaan maleeshiyaadkii iyo shakhsiyaadkii dhibaateeyey shacabka ayaa waxaa fudud in si dhib yar uga mid noqdaan kuwa aan doonayn wanaagga Maxaakiimta, ujeedada ay ula socdaanna ay tahay in ay fashiliyaan dadaalkooda. Dhacdooyinka noocaan oo kale ah waxay sababi rakaan in Maxaakiimta loo arko “Kud Ka Guur oo Qanjo Uguur”. Shacabka u caal-waayay dhibkii qab-qablayaashii, oo si hal-haleel ah kalsoonida u siiyay Maxaakiimta, ayay dhacdadaan ku abuuri kartaa shaki ah in ay Maxaakiimtu yihiin kuwo ka dhiigya cabsan Qab-qablayaashii horay u baabi’iyay. Sidaa dartee, ayaa waxaa dhici karta in ay ciidamada Maxaakiimta isku dhex qarinayaan fidnoola yaal aan shacabka iyo Maxaakiimta midna u danaynayn doonayana in aan abid dhibka laga bixin. Xassuuqqan oo kale ayay gaysanayaan iyaga oo isticmaalaya magaca Maxaakiimta, kadibna dhibki iyo fitankii waxay raacaysaa Maxaakiimta.  

Sabab kastabo ha’ahaatee, xassuuqu waa dhab waana dhacay, Maxaakiimtuna way qirteen in ay iyagu dhibka gaysteen. Shacabkii u taageersanaa Maxaakiimta in ay yihiin kuwo caddaalad iyo daacadnimo wado una adeegayaan dadka, diinta iyo dalka way shakiyeen. Mid ka mid ahaa taageerayaasha waawayn ee Maxaakiimta tan iyo intii urur diineedkooda la’aas aasay ayaa yiri “Meeshii cir laga filaayay ayay ciir-yaamo ka timid”. “Innag ma’aanna taageerin qabiil iyo kuwo dadka xasuuqo midna, waxaan taageernay waa kitaabka Alle iyo danaha Shacabka Somaliyeed, balse dhib kasto dheeftiisa ayuu leeyahay. Waxaan dhowraynaa sida ay ula dhaqmaan raggii falkaan gaystay”. Isaga oo hadalkii sii wato ayaa wuxuu yiri  “Haday wadeen xaq, waxay mari wadada xaqqa ah haddii kalana looba joogo”. 

Si kasta bo ha ahaatee, qaladku waa sunno Rabbaani ah Maxkamaduhuna macsuum ma’aha, balse Caddaaladda ayaa ah shayga Alle u simay guud-ahaanbo uunka idaylkiis. Waa shayga aan lagu kala qaddarin boqorka iyo addoonka, kan la xukumo iyo kan xukumo, gaalka iyo muslimka, sheekha iyo shaydaanka, ragga iyo dumarka, iyo lammaane idaylkiis. Haddii uu kacdoonkan yahay mid ku salaysan Shareecada Islaamka, Hoggaan Cilmi iyo Caqli u saaxiib ahna leeyahay waa in ay caddaaladda fuliyaan ayaga oo tix gelinaya Shareecada Islaamka, Rabitaanka Shacabka, Rajada Kacdoonka iyo Mustaqbalkiisa.  

1) Waa in ay ula tacaalaan gacan-ku dhiigla yaasha iyo cid kasta oo lug ku leh xassuuqa in ay yihiin dhiig Islaam qabayaal. Alle (SW) sida uu yiri “qofkii ladilaa asaga oo laga gar-daran yahay, waxaan elelkiisii siinay awood’e yuusan ku xad-gudbin dilka”. Sidaa darteed waa in ay kusoo wareejiyaan gacan ku dhiigla yaasha ehelkii dadka la xassuuqay, ka dibna ay kala doorsiiyaan midda ay ka samaynayaan seddexda uu Alle (SW) u ogolaaday:

            A) In ay qisaastaan (Dil toogasha ah)

            C) iyo in ay iska cafiyaan

2)  Waa in ay ula dhaqmaan in ay yihiin Fidnoolayaal marin-habaabinayo ujeedada Maxaakiimta sharaftoodana dhaawacay, ama doonayo in ay fitno ka dhex abuuran Maxaakiimta iyo shacabka Somaliyeed. Si loo bad-baadiyo mansabka iyo ujeedada Maxaakiimta, waa in la dilaa cid kasta oo ku lug lahayd xassuuqaan.   

3) Waa in aysan marna ka leex-leexan qiilna u raadin gacan ku dhiigla yaasha, habo ahaadaan kuwa macag iyo mansab ku dhex lahaa Maxaakiimta dhexdooda.

Gebogebadii, Maxaakiimta oo si hal-haleel ah, oo aan kala har lahayn taageero uga helay shacbiga Somaliyeed badankiisa ayaa waxa dhacday in ay ku kaceen wax aysan xittaa qab-qablayaashii dagaalku caadadoodii xumayd ka daran. Aniga oo tix galinaya nuqsaanta sunnada Rabbi ah ee Banii-Adanku ku lamaan, ayaa waxaan ka dhowrayaa sida ay Maxaakiimtu Caddaladdooda tahay. In ay noqdaan kuwa ka daran ama la mid ah qab-qablayaashii dagaalka oo aan cidna loo raacan jirin wixii ay Maleeshiyaadkooda gaystaan, ama ay noqdaan dad Qaldama Sharciguna qabto. Taasina waxaa noo kala cadayn doona hadbo sida ay ula tacaalaan dhacdadaan.

Ugu dambayntii, waxaa qoraalkayga ku soo xakamaynayaa, tix gabay oo uu tiriyay abwaakii Xaaji Aaden (Af-qallooc.)

-Goortaad islaaxdaan dadkii kala ugaaroobay